Savitribai Phule Nibandh in Marathi: क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले या भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, समाजसुधारक आणि स्त्री शिक्षणाच्या जननी म्हणून ओळखल्या जातात. ज्या काळात स्त्री शिक्षण पाप मानले जात होते, त्या काळात त्यांनी शिक्षणाचा दिवा पेटवून स्त्रियांच्या जीवनात ज्ञानाचा प्रकाश आणला. त्यांचे संपूर्ण आयुष्य स्त्री, दलित आणि शोषित समाजाच्या उन्नतीसाठी समर्पित होते.
सावित्रीबाई फुले यांचा जन्म ३ जानेवारी १८३१ रोजी सातारा जिल्ह्यातील नायगाव येथे झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव खंडोजी नेवसे तर आईचे नाव लक्ष्मीबाई नेवसे होते. लहानपणापासूनच सावित्रीबाई कणखर, धाडसी आणि मेहनती होत्या. शेतकाम, जनावरांची देखभाल तसेच घरातील कामे त्या आनंदाने करीत असत.
इ.स. १८४० मध्ये सावित्रीबाईंचा विवाह महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्याशी झाला. ज्योतिरावांनी स्त्री शिक्षणाचे महत्त्व ओळखून सर्वप्रथम सावित्रीबाईंनाच शिक्षण दिले. पुस्तक वाचनाची गोडी त्यांनी सावित्रीबाईंना लावली. शिक्षणामुळे सावित्रीबाईंचे विचार प्रगल्भ झाले आणि त्या समाजकार्याकडे वळल्या.
इ.स. १८४८ मध्ये पुण्यात भिडे वाड्यात मुलींची पहिली शाळा सुरू करून सावित्रीबाईंनी इतिहास घडविला. त्या महाराष्ट्रातील पहिल्या महिला शिक्षिका ठरल्या. शाळेत जाताना त्यांना समाजाकडून प्रचंड विरोध सहन करावा लागला. लोक त्यांच्यावर दगड, चिखल आणि शेण फेकत असत, अपमानास्पद शब्द बोलत असत. तरीही सावित्रीबाई कधीही डगमगल्या नाहीत. शिक्षण हेच समाज परिवर्तनाचे साधन आहे, या विश्वासाने त्या ठाम उभ्या राहिल्या.
अधिक सविस्तर माहिती व सावित्रीबाई फुले यांचा संपूर्ण जीवनप्रवास जाणून घेण्यासाठी खालील लेख नक्की वाचा:
👉 https://marathiantarang.com/savitribai-phule-life-history-marathi/
सावित्रीबाई फुले यांनी केवळ स्त्री शिक्षणच नव्हे तर विधवा पुनर्विवाह, बालहत्या प्रतिबंध, अनाथ मुलांचे संगोपन आणि दलितांच्या शिक्षणासाठीही महत्त्वपूर्ण कार्य केले. ‘बालहत्या प्रतिबंधक गृह’ स्थापन करून त्यांनी अनेक निरपराध बालकांचे प्राण वाचविले. यशवंत या मुलाला त्यांनी दत्तक घेऊन त्याचे संगोपन केले, जो पुढे डॉक्टर झाला.
२४ सप्टेंबर १८७३ रोजी स्थापन झालेल्या सत्यशोधक समाजाच्या कार्यात सावित्रीबाई ज्योतिरावांच्या खंबीरपणे सोबत उभ्या राहिल्या. जातीभेद, अंधश्रद्धा आणि अन्यायाविरुद्ध त्यांनी आयुष्यभर संघर्ष केला. त्या उत्तम कवयित्रीही होत्या. ‘काव्यफुले’ आणि ‘सुबोध रत्नाकर’ हे त्यांचे प्रसिद्ध काव्यसंग्रह आहेत.
इ.स. १८९७ मध्ये पुण्यात प्लेगची साथ आली असताना सावित्रीबाईंनी आजारी लोकांची सेवा केली. सेवाकार्यात असताना त्यांना प्लेगची लागण झाली आणि १० मार्च १८९७ रोजी त्यांचे निधन झाले. मात्र त्यांचे विचार आणि कार्य आजही समाजाला दिशा देत आहेत.
सावित्रीबाई फुले यांचे जीवन म्हणजे त्याग, धैर्य आणि मानवतेचा आदर्श आहे. त्यांनी दाखविलेल्या मार्गावर चालत स्त्रिया आज शिक्षण, स्वावलंबन आणि समानतेकडे वाटचाल करीत आहेत. म्हणूनच सावित्रीबाई फुले या केवळ एका व्यक्ती नसून सामाजिक क्रांतीचे तेजस्वी प्रतीक आहेत.
Savitribai Phule Pune University
Q1. Who was Savitribai Phule?
Answer:
Savitribai Phule was India’s first woman teacher and a social reformer who worked for women’s education and social equality.
Q2. Why is Savitribai Phule famous?
Answer:
She is famous for starting the first school for girls in India and fighting against social injustice and caste discrimination.
Q3. What was Savitribai Phule’s contribution to education?
Answer:
She pioneered girls’ education in India and worked tirelessly to spread education among women and Dalits.
Q4. When was Savitribai Phule born?
Answer:
Savitribai Phule was born on 3 January 1831 in Naigaon, Maharashtra.